Ofisinize gelen müvekkiliniz, eski iş ortağının herkese açık bir sosyal medya hesabında kendisini adıyla anarak “dolandırıcı” olarak nitelendirdiğini anlatıyor. Paylaşım yaklaşık sekiz ay önce yapılmış, ancak müvekkiliniz bundan iki ay önce, ortak bir tanıdıklarının mesajıyla haberdar olmuş. Elinde yalnızca telefonundan aldığı birkaç ekran görüntüsü var ve sizden üç sorunun cevabını bekliyor: şikayet süresinin dolup dolmadığı, karşı tarafla uzlaştırma masasına oturup oturmayacağı ve sonunda karşı tarafa ne kadarlık bir ceza çıkabileceği. Bu tablo, hakaret suçu dosyalarında ilk görüşmede yanıtlanması gereken soruların büyük bölümünü önünüze koyar.
Hakaret suçu, son iki yılda özellikle usul bakımından ciddi biçimde yeniden şekillendi. 7531 sayılı Kanun şikayet süresine iki yıllık bir üst sınır getirdi. Anayasa Mahkemesinin iptal kararının ardından yürürlüğe giren 7571 sayılı Kanun ise hakaret suçunu tümüyle uzlaştırma kapsamından çıkararak, kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hal dışında ön ödemeye bağladı. Bu yazıda hakaret suçunu önce unsurları ve yaptırımı yönünden, ardından usul ve tazminat boyutuyla ele alıyoruz. Paylaşımlara ilişkin Yargıtay kararlarını taramak ya da şikayet dilekçesinin ilk taslağını hazırlamak gibi zaman alan işlerde Apilex’in araştırma ve taslak desteğinden yararlanarak mesainizi fiilin doğru nitelendirilmesine ayırabilirsiniz.
Hakaret Suçu Nedir? (TCK m. 125)
Hakaret suçu, bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına yönelen saldırıları cezalandıran ve Türk Ceza Kanunu’nda şerefe karşı suçlar arasında düzenlenen bir suç tipidir. TCK m. 125, suçun iki ayrı hareketle işlenebileceğini öngörür. Fail ya kişiye onur kırıcı nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eder ya da sövmek suretiyle kişinin şeref ve saygınlığına saldırır. Suçun faili de mağduru da herhangi bir gerçek kişi olabilir.
Kanun, hakaretin mağdurun yüzüne karşı söylenmesi ile yokluğunda söylenmesi arasında bir ayrım yapar. Huzurda işlenen hakaret için ek bir şart aranmaz. Mağdurun gıyabında işlenen hakaretin cezalandırılabilmesi için ise fiilin en az üç kişiyle ihtilat edilerek, yani sözlerin en az üç kişiye iletilmesi suretiyle işlenmesi gerekir. Bu şart, gıyapta hakaret iddialarının uygulamada çoğunlukla tanık beyanlarıyla desteklenmesini gerektirir.
Hakaret suçu yalnızca kasten işlenebilir. Failin, sözlerinin karşı tarafın şeref ve saygınlığını zedeleyecek nitelikte olduğunu bilmesi ve bunu istemesi yeterli görülür. Bununla birlikte ifadenin hangi ortamda ve taraflar arasındaki hangi ilişki çerçevesinde söylendiği, kastın varlığının değerlendirilmesinde belirleyici olabilir.
| Görünüm biçimi | Temel özellik | Yaptırıma etkisi |
|---|---|---|
| Huzurda hakaret | Mağdurun yüzüne karşı ya da doğrudan duyabileceği şekilde | Temel ceza |
| Gıyapta hakaret | Mağdurun yokluğunda, en az üç kişiyle ihtilat | Temel ceza |
| İletiyle hakaret | Mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü ileti | Temel ceza |
| Alenen hakaret | Belirsiz sayıda kişinin algılayabileceği ortam | Ceza altıda bir oranında artırılır |
| Nitelikli haller | Kamu görevlisi, inanç ve kutsal değerler | Cezanın alt sınırı bir yıl |
Hangi Sözler Hakaret Sayılır?
Hangi sözlerin hakaret sayılacağına ilişkin kanunda bir liste bulunmaz ve bulunması da beklenmemelidir. Aynı kelime, iki arkadaş arasındaki bir şakalaşmada ve bir toplantıda yöneticiye karşı söylendiğinde çok farklı anlamlar taşıyabilir. Yargıtay uygulamasında ifadenin bütünü, söylendiği yer ve zaman ile tarafların ilişkisi ve olayın gelişimi birlikte değerlendirilir.
Yargıtay kararlarında, yalnızca kaba veya nezaket dışı sayılabilecek, ancak kişinin onurunu zedeleme düzeyine ulaşmayan sözlerin genellikle hakaret suçu oluşturmadığı kabul edilmektedir. Öte yandan söz, karşı tarafa bir kötülük yapılacağı bildirimini de içeriyorsa fiilin ayrıca tehdit suçu yönünden değerlendirilmesi gerekebilir. Sözlerin hem hakaret hem tehdit içerdiği dosyalarda iki suçun birlikte oluşup oluşmadığı ayrı ayrı incelenmelidir.
Somut Fiil İsnadı ve Sövme Ayrımı
Hakaret ve sövme farkı, aslında aynı suçun iki işleniş biçimi arasındaki farktır. Somut fiil veya olgu isnadında fail, mağdura belirli, doğrulanabilir ve onur kırıcı bir olay yükler. “Geçen yıl ihalede rüşvet aldı” ya da “müşterilerinin parasını zimmetine geçirdi” gibi ifadeler bu niteliktedir. Sövme ise somut bir olaya dayanmayan, doğrudan aşağılamaya yönelik küfür ve tahkir edici sıfatlardan oluşur.
Bu ayrımın pratik önemi ceza miktarında değil, savunmanın kurulma biçimindedir. İki hareket aynı cezayı gerektirse de ispat hakkı yalnızca somut bir fiil veya olgu isnadında gündeme gelir. İsnat edilen fiil suç oluşturuyor ve ispat ediliyorsa faile ceza verilmez; bu suçtan verilmiş kesinleşmiş bir mahkumiyet kararı varsa isnat ispatlanmış sayılır. Suç oluşturmayan isnatlarda ise ispat talebinin kabulü, ispatta kamu yararı bulunmasına ya da şikayetçinin ispata razı olmasına bağlıdır. Sövmede ispat edilebilecek bir olgu bulunmadığından bu savunma kullanılamaz.
Uygulama notu: Şikayet dilekçesinde kullanılan sözleri aynen ve tırnak içinde aktarmak, nitelendirmeyi yalnızca genel ifadelerle savcılığa bırakmaktan daha güvenlidir. “Bana hakaret etti” şeklindeki bir anlatım, isnat ile sövme arasındaki ayrımın yapılmasını güçleştirir ve ileride ispat tartışmasında dosyayı zayıflatabilir.
Eleştiri Sınırı ve İfade Özgürlüğü
Hakaret suçu dosyalarında en sık başvurulan savunmalardan biri, ifadenin eleştiri sınırları içinde kaldığıdır. Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarında, ifade özgürlüğünün yalnızca kabul gören ya da zararsız görülen düşünceleri değil, rahatsız edici veya sert ifadeleri de koruduğu vurgulanır. Özellikle siyasetçiler ve kamusal görev üstlenen kişiler bakımından eleştiriye tahammül sınırının sıradan bireylere göre daha geniş tutulması gerektiği kabul edilmektedir.
Bununla birlikte eleştiri ile hakaret arasındaki çizgi, ifadenin olgusal bir temele dayanıp dayanmadığı ve kamusal bir tartışmaya katkı sunup sunmadığı gözetilerek çizilir. Bir kamu hizmetinin kötü yürütüldüğünü sert bir dille anlatmak eleştiri kapsamında kalabilir. Aynı tartışma sırasında kişinin ahlakına yönelik ve konuyla bağlantısız aşağılayıcı sıfatlar kullanmak ise genellikle bu korumadan yararlanamaz. Değer yargısı içeren ifadelerde dahi tamamen dayanaksız bir yargının korunacağı varsayılmamalıdır.
Hakaret Suçunun Cezası Nedir?
Temel Ceza ve Adli Para Cezasına Çevrilmesi
Hakaret suçu cezası, temel halde üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır. Kanun bu iki yaptırımı seçimlik olarak öngördüğünden, hakim somut olayın özelliklerine göre doğrudan adli para cezasına da hükmedebilir. Seçimlik adli para cezası tercih edildiğinde gün sayısı genel hükümlere göre belirlenir ve bir gün karşılığı takdir edilen miktarla çarpılır.
Bir gün karşılığı adli para cezası, 7499 sayılı Kanunla yapılan ve 1 Haziran 2024’te yürürlüğe giren değişiklikten bu yana en az 100, en fazla 500 Türk lirası olarak uygulanmaktadır. Hakim bu aralıkta failin ekonomik ve şahsi durumunu gözeterek bir miktar belirler. Hapis cezasına hükmedilmesi halinde ise bir yıl veya daha kısa süreli hapis cezası kısa süreli hapis cezası sayıldığından, adli para cezası dahil seçenek yaptırımlara çevrilebilir.
Hakaret suçu para cezası bu nedenle tek bir rakamla ifade edilemez. Aşağıdaki tablo, temel cezanın alt sınırından belirlenen ve adli para cezasına çevrilen bir hapis cezası için ortaya çıkabilecek aralığı göstermektedir.
| Durum | Gün sayısı | Bir gün karşılığı | Sonuç |
|---|---|---|---|
| Üç aylık hapis, en düşük gün karşılığı | 90 gün | 100 TL | 9.000 TL |
| Üç aylık hapis, en yüksek gün karşılığı | 90 gün | 500 TL | 45.000 TL |
| İki yıllık hapis | Kısa süreli değil | Çevrilemez | HAGB veya erteleme değerlendirilir |
İki yıl veya daha az süreli hapis cezalarında hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve cezanın ertelenmesi gibi kurumlar da gündeme gelebilir. Hakaret suçu dosyalarında, özellikle daha önce mahkumiyeti bulunmayan sanıklar bakımından HAGB kararlarına sık rastlanır. Ancak sanığın bu kurumun uygulanmasını kabul etmemesi halinde HAGB kararı verilemeyeceği ve denetim süresi içinde yeni bir kasıtlı suç işlenirse hükmün açıklanacağı müvekkile ayrıca anlatılmalıdır.
Nitelikli Haller ve Cezayı Artıran Sebepler
Kanun bazı hallerde hakaret suçu için daha ağır bir yaptırım öngörür. Hakaretin kamu görevlisine karşı görevinden dolayı ya da kişinin dini, siyasi, sosyal veya felsefi inanç ve kanaatleri nedeniyle işlenmesi halinde cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz. Aynı ağırlaştırma, hakaretin kişinin mensup olduğu dine göre kutsal sayılan değerlerden bahisle işlenmesi halinde de uygulanır.
Hakaretin alenen işlenmesi halinde ceza altıda bir oranında artırılır. Kurul halinde çalışan kamu görevlilerine görevlerinden dolayı hakaret edilmesi durumunda ise suç, kurulu oluşturan üyelere karşı işlenmiş sayılır.
Bu artırımların pratik sonucu, özellikle hapis cezasının çevrilebilirliği bakımından ortaya çıkar. Örneğin kamu görevlisine görevinden dolayı alenen hakaret halinde alt sınırdan belirlenen bir yıllık ceza, altıda bir oranında artırıldığında bir yıl iki aya ulaşır ve artık kısa süreli hapis cezası sayılmaz. Nitelikli hallerde seçimlik adli para cezasına doğrudan hükmedilip hükmedilemeyeceği de uygulamada tartışma konusu olabildiğinden, bu dosyalarda ceza hesabının ayrıca kontrol edilmesi yerinde olur.
Cezayı azaltan sebepler de göz ardı edilmemelidir. Hakaretin, mağdurun hukuka aykırı bir fiiline tepki olarak işlenmesi ya da karşılıklı olarak gerçekleşmesi halinde kanun cezanın indirilmesine veya hiç verilmemesine imkan tanır. Hakaret suçuna özgü bu düzenleme, genel haksız tahrik hükmünden ayrı olarak değerlendirilir ve olayın hangi taraftan başladığını dosyada kritik hale getirir.
Sosyal Medyada Hakaretin Cezası Nedir?
Sosyal medyada hakaret cezası, kural olarak hakaret suçunun temel cezasıyla aynı çerçevede belirlenir. Ancak paylaşımın niteliği hem cezanın miktarını hem de fiilin hangi görünüm biçimiyle nitelendirileceğini değiştirebilir. Bu nedenle sosyal medya dosyalarında ilk yapılması gereken, ifadenin hangi alanda ve kimlere açık şekilde yayımlandığının tespitidir.
Alenen İşlenen Hakaret
Herkese açık bir hesaptan yapılan paylaşım veya yorum, belirsiz sayıda kişinin algılamasına açık olduğundan Yargıtay uygulamasında genellikle alenen işlenmiş hakaret olarak değerlendirilmektedir. Bu durumda temel ceza altıda bir oranında artırılır. Hesabın gizli olması ya da içeriğin yalnızca belirli takipçilerle paylaşılması gibi durumlarda aleniyetin varlığı somut olayın koşullarına göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Sosyal medyadaki hakaret içerikli bir paylaşım, ceza soruşturmasından bağımsız olarak kişilik hakkının ihlali gerekçesiyle sulh ceza hakimliğinden erişimin engellenmesi talebine de konu olabilir. Bu yol, ceza yargılamasının uzun sürebileceği dosyalarda içeriğin yayılmasını sınırlamak bakımından müvekkil için çoğu zaman öncelikli bir ihtiyaçtır.
Uygulama notu: Paylaşım silinmeden önce içeriğin bağlantı adresi, paylaşımı yapan hesabın kullanıcı adı ve görünen yayım tarihi kayıt altına alınmalıdır. Ekran görüntüsünün sayfanın tam adres satırıyla birlikte kaydedilmesi, ileride hesabın kime ait olduğunun araştırılmasında savcılığın işini kolaylaştırır.
Mesaj, Telefon ve E-posta Yoluyla Hakaret
Mağduru doğrudan muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenen hakaret, kanunda ayrıca düzenlenmiş ve temel cezaya bağlanmıştır. WhatsApp mesajı, SMS, e-posta veya sesli mesaj yoluyla gönderilen hakaret içerikli iletiler bu kapsamda değerlendirilir. Bu görünüm biçiminde gıyapta hakaret için aranan en az üç kişiyle ihtilat şartı aranmaz.
Telefonda hakaret suçu bakımından da benzer bir değerlendirme yapılır. Telefon görüşmesi sırasında mağdura yöneltilen sözler, mağdurun doğrudan algıladığı bir ileti niteliğinde olduğundan Yargıtay uygulamasında genellikle iletiyle hakaret kapsamında ele alınmaktadır. Telefonda hakaret iddialarında ispat çoğunlukla görüşme kaydına veya görüşmeye tanık olan kişilerin beyanına dayanır.
Bire bir yazışmalar kural olarak alenen işlenmiş sayılmaz. Mesajın kalabalık bir WhatsApp grubunda paylaşılması halinde ise grubun büyüklüğü ve üyelerin belirli kişilerden oluşup oluşmadığı gözetilerek fiilin aleniyet taşıyıp taşımadığı ayrıca tartışılmalıdır. Aynı kişiye farklı tarihlerde gönderilen çok sayıda mesajda ise zincirleme suç hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağı değerlendirilmelidir.
Kamu Görevlisine Hakaretin Farkı Nedir?
Kamu görevlisine hakaret, hakaret suçunun usul bakımından en çok ayrışan görünümüdür. Nitelikli halin uygulanabilmesi için hakaretin yöneldiği kişinin suç tarihinde kamu görevlisi olması ve hakaretin onun görevinden dolayı yapılması gerekir. Kamu görevlisine yöneltilen ancak görevle ilgisi bulunmayan, örneğin komşuluk ilişkisinden kaynaklanan bir tartışmadaki hakaret, temel hakaret suçu olarak değerlendirilir.
Bu halde cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz. Daha önemlisi, kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakaret mağdurun şikayetine bağlı değildir ve savcılık tarafından re’sen soruşturulur. Mağdurun şikayetçi olmaması veya sonradan şikayetinden vazgeçmesi soruşturmayı ya da davayı sona erdirmez.
7571 sayılı Kanunla yapılan düzenlemede de bu hal ön ödeme kapsamı dışında bırakılmıştır. Uzlaştırma da mümkün olmadığından, kamu görevlisine hakaret dosyalarında şüpheliyi yargılama dışı bir yolla sonuca götürecek bir kurum bulunmamaktadır. Savunma bu nedenle çoğu zaman sözlerin görevle bağlantısı ve görevlinin kendi davranışının hukuka uygunluğu üzerine kurulur. Cumhurbaşkanına hakaretin ise ayrı bir suç olarak düzenlendiğini ve farklı bir rejime tabi olduğunu hatırlatmak gerekir.
| Konu | Temel hakaret | Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret |
|---|---|---|
| Soruşturma | Şikayete bağlı | Re’sen |
| Ön ödeme | Uygulanır | Uygulanmaz |
| Uzlaştırma | Uygulanmaz | Uygulanmaz |
| Cezanın alt sınırı | Üç ay | Bir yıl |
| Şikayetten vazgeçme | Davayı düşürür | Etkisizdir |
Hakaret Suçunda Şikayet Süresi Ne Kadardır?
Hakaret suçu, kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hal dışında şikayete bağlı bir suçtur. TCK m. 73 uyarınca şikayet hakkı olan kişi, fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde şikayette bulunmazsa şikayet hakkı düşer. Hakaret şikayet süresi bakımından 7531 sayılı Kanunla eklenen düzenleme de ayrıca önemlidir. Bu düzenlemeye göre hakaret suçunda şikayet süresi, her ne suretle olursa olsun fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yılı geçemez.
Bu iki süre birlikte işler. Giriş bölümündeki örneğe dönersek, sekiz ay önce yapılan ve müvekkilin iki ay önce öğrendiği paylaşım bakımından altı aylık süre öğrenme tarihinden başlamıştır ve henüz dolmamıştır. İki yıllık üst sınır da aşılmamıştır. Müvekkil paylaşımı ancak iki yıl geçtikten sonra öğrenmiş olsaydı, altı aylık süre işlemeye başlamadan şikayet hakkı ortadan kalkmış olacaktı.
Hakaret suçu zamanaşımı bakımından ise dava zamanaşımı esas alınır. Üst sınırı beş yılı aşmayan hapis veya adli para cezası gerektiren suçlarda dava zamanaşımı süresi sekiz yıldır. Şikayete bağlı hallerde pratikte belirleyici olan şikayet süresidir. Şikayete bağlı olmayan kamu görevlisine hakaret bakımından ise sekiz yıllık dava zamanaşımı süresi önem kazanır.
| Süre | Başlangıç | Kapsam |
|---|---|---|
| Altı ay | Fiil ve failin öğrenildiği tarih | Şikayete bağlı hakaret halleri |
| İki yıl (azami) | Fiilin işlendiği tarih | Şikayete bağlı hakaret halleri |
| Sekiz yıl | Suç tarihi | Dava zamanaşımı |
Uygulama notu: Öğrenme tarihi çoğu dosyada tartışmalı hale gelir. Müvekkilin paylaşımdan nasıl ve ne zaman haberdar olduğunu gösteren mesajlar ya da içeriği kendisine ileten kişinin bilgileri şikayet dilekçesiyle birlikte sunulursa, sürenin geçtiği yönündeki itirazlara karşı dosya daha güçlü hale gelir.
Hakaret Davası Nasıl Açılır?
Hakaret davası nasıl açılır sorusunun teknik cevabı, mağdurun hakaret suçu için doğrudan ceza mahkemesine dava açamayacağıdır. Ceza davası kamu adına Cumhuriyet savcısı tarafından açılır. Mağdurun yapacağı iş, süresi içinde şikayette bulunmak ve delillerini soruşturma makamına sunmaktır. Soruşturma sonunda şüpheliye ön ödeme önerilir; önerinin yerine getirilmemesi halinde koşulları varsa iddianame düzenlenir ve dava asliye ceza mahkemesinde görülür.
Mağdur, kovuşturma aşamasında davaya katılan olarak dahil olabilir. Katılma, mağdura delil sunma ve kanun yollarına başvurma imkanı tanır. Bu imkan özellikle sanığın beraatine ya da HAGB kararına itiraz edilmek istenen dosyalarda önem taşır.
Suç Duyurusu ve Delillerin Toplanması
WhatsApp hakaret suç duyurusu da dahil olmak üzere hakaret şikayeti, Cumhuriyet başsavcılığına dilekçeyle veya kolluk birimlerine yapılabilir; avukat aracılığıyla UYAP üzerinden de sunulabilir. Şikayet dilekçesinde olayın tarihi, kullanılan sözlerin aynen aktarımı, failin kimlik veya hesap bilgileri, öğrenme tarihi ve dayanılan delillerin listesi yer almalıdır. Farklı başvurular için hazırlanmış dilekçe örnekleri, yapının kurulmasında başlangıç noktası olarak kullanılabilir.
Delillerin toplanmasında hız belirleyicidir. Sosyal medya platformları ve mesajlaşma uygulamaları içerik silindikten sonra veri taleplerine sınırlı yanıt verebilmekte, yurt dışı merkezli platformlardan bilgi alınması ise uzun sürebilmektedir. Bu nedenle içeriğin yayında olduğu süre içinde tespitinin yapılması, gerekirse noter aracılığıyla veya elektronik tespit hizmetleriyle belgelenmesi değerlendirilmelidir.
Ekran Görüntüsü ve Tanık Beyanının Değeri
Hakaret suçunda ispat büyük ölçüde dijital delillere ve tanık beyanlarına dayanır. Ekran görüntüsü Yargıtay uygulamasında delil olarak değerlendirilmekle birlikte, kolayca değiştirilebildiği gerekçesiyle tek başına mahkumiyet için yeterli görülmeyebilir. Ekran görüntüsünün, mesajların bulunduğu cihazın incelenmesi, hesap sahipliğine ilişkin bilgiler veya bilirkişi raporu gibi destekleyici delillerle birlikte sunulması ispat gücünü artırır.
Tanık beyanı, özellikle huzurda ve gıyapta hakaret iddialarında çoğu zaman tek delildir. Gıyapta hakarette en az üç kişiyle ihtilat şartı arandığından, sözlerin kimlere söylendiğinin dilekçede belirtilmesi ve bu kişilerin tanık olarak gösterilmesi önemlidir. Hakaretin yapıldığı anda başka türlü delil elde etme imkanı bulunmayan mağdurun aldığı ses kaydının hukuka uygun delil sayılıp sayılmayacağı ise Yargıtay kararlarında somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmektedir.
Hakaret Suçunda Uzlaşma Mümkün müdür?
Hayır. Hakaret suçu uzlaşma imkanı 25 Aralık 2025 itibarıyla ortadan kalkmıştır. Uzun yıllar boyunca şikayete bağlı olduğu için uzlaştırma kapsamında bulunan hakaret suçu, 7531 sayılı Kanunla kısmen ön ödeme rejimine alınmıştı. Anayasa Mahkemesi 27 Mart 2025 tarihli kararıyla, hakaretin yalnızca bazı hallerinin ön ödemeye tabi tutulmasını eşitlik ilkesine aykırı bularak iptal etti. Bu karar doğrultusunda çıkarılan 7571 sayılı Kanun ise kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hal dışında hakaret suçunun bütün hallerini ön ödeme kapsamına aldı ve hakaret suçunu uzlaştırmanın dışında bıraktı.
TCK m. 75 uyarınca ön ödemede şüpheliye, belirlenen miktar ile soruşturma giderlerini on gün içinde ödemesi önerilir. Hakaret suçunun temel cezasının alt sınırı üç ay olduğundan, uygulamada ön ödeme miktarı gün başına 100 Türk lirası üzerinden genellikle 9.000 Türk lirası olarak hesaplanmakta, buna soruşturma giderleri eklenmektedir. Ödeme yapılırsa kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir, ödeme yapılmazsa soruşturmaya devam edilir.
Uzlaştırmadan ön ödemeye geçiş, mağdurun konumunu da değiştirmiştir. Uzlaştırmada şüphelinin edimi mağdurla birlikte belirlenirken, ön ödemede mağdurun rızası aranmaz ve ödenen tutar mağdura değil Hazineye gider. Mağdurun zararının giderilmesi bakımından bu nedenle hukuk yolu, yani manevi tazminat davası öne çıkar.
| Dönem | Temel hakaret | İletiyle veya alenen hakaret | Kamu görevlisine hakaret |
|---|---|---|---|
| 14.11.2024 öncesi | Uzlaştırma | Uzlaştırma | Uzlaştırma ve ön ödeme yok |
| 14.11.2024 ile 24.12.2025 arası | Uzlaştırma | Ön ödeme | Uzlaştırma ve ön ödeme yok |
| 25.12.2025 sonrası | Ön ödeme | Ön ödeme | Uzlaştırma ve ön ödeme yok |
Kişisel kanaatimizi belirtmek gerekirse, bu değişikliğin iş yükü bakımından sağladığı kazanç anlaşılır olsa da hakaret dosyalarında uzlaştırmanın sunduğu önemli bir imkanı ortadan kaldırdığını düşünüyoruz. Uygulamacıların sıkça aktardığı üzere, özellikle komşuluk ve aile içi anlaşmazlıklarda taraflar uzlaştırma görüşmesinde bir özür ya da karşılıklı bir taahhütle ilişkilerini onarabiliyordu. Ön ödemeyle kapanan bir dosyada ise şüpheli ödeme yaparak süreci sona erdirebiliyor, mağdur da kendi dosyasının nasıl kapandığını çoğu zaman yalnızca bir bildirimle öğreniyor. Bu bir görüştür; düzenlemenin uygulamadaki etkisini birkaç yıllık veriyle birlikte değerlendirmek daha sağlıklı olacaktır.
Hakaret Nedeniyle Manevi Tazminat Talep Edilebilir mi?
Evet. Hakaret, kişilik hakkına yönelik hukuka aykırı bir saldırı niteliğinde olduğundan, ceza yargılamasından bağımsız olarak hakaret tazminat davası yoluyla manevi tazminat talep edilebilir. Türk Borçlar Kanunu’nun kişilik hakkının zedelenmesine ilişkin hükmü, uğranılan manevi zarar karşılığında para ödenmesini isteme imkanı tanır. Türk Medeni Kanunu’ndaki kişiliğin korunmasına ilişkin davalar ise saldırının durdurulmasını veya hukuka aykırılığın tespitini de mümkün kılar.
Hukuk hakimi, ceza mahkemesinin beraat kararıyla ve kusura ilişkin değerlendirmeleriyle bağlı değildir. Bu nedenle ceza dosyasının sonucunu beklemeden tazminat davası açılabilir. Ancak aynı olaya ilişkin ceza dosyasındaki deliller tazminat davasında da kullanılabileceğinden, iki dosyanın birlikte takibi çoğu zaman yararlı olur.
Tazminat istemi kural olarak zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl ve her halde fiilin işlendiği tarihten itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Tazminat, ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü bir fiilden doğmuşsa bu uzun süre uygulanır; hakaret bakımından bu süre sekiz yıllık dava zamanaşımıdır. Dava asliye hukuk mahkemesinde açılır ve haksız fiilden doğan davalarda yetki kuralları gereğince davacı, fiilin işlendiği yer ile kendi yerleşim yeri mahkemesi arasında seçim yapabilir.
Manevi tazminatın miktarı belirlenirken sözlerin ağırlığı, yayıldığı kitlenin büyüklüğü ve tarafların sosyal ve ekonomik durumu gibi ölçütler gözetilir. Manevi tazminat davasında talep edilen miktar üzerinden nispi harç alındığından, talep belirlenirken güncel yargı harçları da hesaba katılmalıdır.
Uygulama notu: Hakaretin işyerinde ve sistematik biçimde tekrarlandığı dosyalarda, tek tek hakaret şikayetlerinin yanında olayın bir bütün olarak mobbing niteliği taşıyıp taşımadığı da değerlendirilmelidir. Bu durumda iş hukukundan doğan haklar ve buna özgü ispat kuralları devreye girebilir.
Hakaret Suçu Hakkında Sık Sorulan Sorular
Karşılıklı hakarette ceza verilir mi?
Hayır, her durumda verilmez. Karşılıklı hakaret halinde kanun, taraflardan her biri veya yalnızca biri hakkında ceza verilmemesine imkan tanır. Hakim bu takdiri, hakaretin kim tarafından başlatıldığını ve sözlerin ağırlığını gözeterek kullanır.
Hakaret suçu adli sicile işler mi?
Evet, kesinleşmiş mahkumiyet kararı adli sicile kaydedilir. Buna karşılık HAGB kararları ile ön ödeme nedeniyle verilen kararlar, yalnızca soruşturma ve kovuşturma makamlarının erişebildiği ayrı bir sistemde tutulur. Bu ayrım, özellikle iş başvuruları bakımından önemli sonuçlar doğurabilir.
Şikayetten vazgeçilirse dava düşer mi?
Evet, şikayete bağlı hakaret hallerinde şikayetten vazgeçme kamu davasını düşürür. Ancak vazgeçmenin sonuç doğurması için sanığın bunu kabul etmesi gerekir. Kamu görevlisine görevinden dolayı hakarette ise şikayetten vazgeçme davayı sona erdirmez.
Ön ödeme önerisini reddetmek mümkün mü?
Evet, şüpheli ön ödeme önerisini yerine getirmek zorunda değildir. Ödeme yapılmaması halinde soruşturmaya devam edilir ve koşulları varsa iddianame düzenlenir. Suçsuz olduğunu savunan şüpheliler bu yolu tercih edebilir.
Sahte hesapla yapılan hakaret takip edilebilir mi?
Evet, ancak failin kimliğinin tespiti zaman alabilir. Savcılık, hesap ve bağlantı kayıtlarına ilişkin verileri ilgili platformlardan veya erişim sağlayıcılardan talep edebilir. Yurt dışı merkezli platformlarda bu taleplerin sonuçsuz kalabileceği de göz önünde tutulmalıdır.
WhatsApp mesajıyla hakaret alenen sayılır mı?
Hayır, bire bir mesajlar kural olarak alenen işlenmiş sayılmaz. Bu mesajlar iletiyle hakaret kapsamında temel cezayla değerlendirilir. Kalabalık gruplarda yapılan paylaşımlarda ise aleniyet somut olaya göre tartışılabilir.
Kamu görevlisine hakarette şikayet şart mı?
Hayır, kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakaret re’sen soruşturulur. Savcılık olayı herhangi bir yoldan öğrendiğinde soruşturma başlatabilir. Görevle ilgisi olmayan hakaretlerde ise şikayet şartı geçerlidir.
Hakaret suçunda hapis cezası verilebilir mi?
Evet, kanun hapis cezasını adli para cezasıyla birlikte seçimlik olarak öngörür. Uygulamada temel halde sıklıkla adli para cezası, çevrilmiş cezalar veya HAGB kararlarıyla karşılaşılır. Nitelikli hallerde ve tekerrür gibi durumlarda ise hapis cezasının infazı gündeme gelebilir.
Hakaret şikayeti için avukat tutmak zorunlu mu?
Hayır, mağdur şikayetini avukat olmadan da yapabilir. Ancak şikayet süresinin hesabında veya delillerin zamanında tespitinde yapılacak bir hata hak kaybına yol açabilir. Tazminat davasıyla birlikte yürütülecek dosyalarda profesyonel destek bu nedenle ayrıca önem taşır.
Ceza davası sürerken manevi tazminat davası açılabilir mi?
Evet, iki dava birbirinden bağımsızdır. Hukuk mahkemesi ceza dosyasını bekletici mesele yapıp yapmama konusunda takdir yetkisine sahiptir. Tazminat zamanaşımının kaçırılmaması için ceza davasının sonucunu beklemek yerine süresi içinde dava açılması daha güvenlidir.
Apilex ile Hakaret Suçu Dosyalarında Zamanınızı Hukuki Değerlendirmeye Ayırın
Hakaret suçu dosyaları ilk bakışta basit görünse de, şikayet süresinin hesabından aleniyet tartışmasına ve kamu görevlisi ayrımına kadar dikkat isteyen çok sayıda nokta içerir. Üstelik bu alandaki usul kuralları son iki yılda birkaç kez değiştiğinden, eski tarihli bir karara veya kaynağa dayanmak kolayca yanıltıcı olabilir.
Apilex, ilgili Yargıtay kararlarını hızla taramanıza ve şikayet ya da katılma dilekçelerinin ilk taslağını güncel düzenlemeye uygun biçimde oluşturmanıza yardımcı olur. Böylece zamanınızı sözlerin nitelendirilmesi ve müvekkiliniz için doğru stratejinin kurulması gibi gerçekten hukukçu emeği isteyen işlere ayırabilirsiniz. Bir sonraki hakaret dosyanızda bu farkı görmek için Apilex’i üç gün boyunca ücretsiz kullanabilir, taslaktan karara uzanan süreyi kendi dosyanız üzerinde ölçebilirsiniz.